Fay adları, iki kayaç bloğunun birbirine göre nasıl hareket ettiğini tarif eder. Normal, ters ve doğrultu atımlı sözcükleri bu geometrik ayrımı anlatır. Adlandırma, bir fayın ne kadar tehlikeli olduğunu sıralayan günlük bir puan değildir. Önce kırık yüzeyinin konumu ve iki tarafın göreli yer değiştirmesi anlaşılmalıdır. Aynı harita çizgisi, hareketin bütün boyutlarını tek başına göstermez.

Açıklayıcı şema: Fay hareketleri ve kıvrımları karşılaştıran USGS şeması. Kaynak: Faults and folds.jpg; üretici: United States Geological Survey; lisans: Public domain. Kaynak bildirimi: United States Geological Survey – NYC Regional Geology – The Highlands Province: http://3dparks.wr.usgs.gov/nyc/highlands/highlands.html.
Kırık ile yer değiştirme
Fay, bloklar arasında hareketin gerçekleştiği kırık veya kırıklar bölgesidir. Hareket deprem sırasında hızlı biçimde olabileceği gibi daha yavaş sürünme şeklinde de gerçekleşebilir. Bir kayaçtaki her çizgiyi yalnızca görünümünden fay saymak yeterli değildir. İki taraf arasında yer değiştirme ilişkisi araştırılır. Fay düzlemi yataya, düşeye veya aradaki bir eğime sahip olabilir.
Geometriyi anlamak için iki hayalî blok düşünelim. Aralarındaki yüzey eğik olsun. Yüzeyin üst tarafında kalan blok tavan, alt tarafında kalan blok taban bloğu olarak adlandırılır. Bu isimler haritadaki kuzey ve güneye göre verilmez. Yerel eğik yüzeye göre tanımlanır; gözlemci başka yönden bakınca kavramlar değişmez.
Normal fayda aşağı yönlü göreli hareket
Normal fayda tavan bloğu taban bloğuna göre aşağı hareket etmiştir. Bu tür faylanma çoğunlukla gerilme koşullarıyla ilişkilidir. Ancak “aşağı” sözcüğü tek bloğun bütün Dünya’ya göre hareketinin tek başına ölçüldüğü anlamına gelmez. Tanım iki taraf arasındaki göreli ilişkiye dayanır. İki blok da daha büyük ölçekli hareketin içinde bulunabilir.
Düşünce modelindeki eğik yüzeyi sabit referans alın. Üstteki bloğun karşı tarafa göre alçalması, normal fayın temel ayrımıdır. Bu, her normal fayın yüzeyde aynı yüksekliğe sahip basamak oluşturacağını söylemez. Aşınma, birikme ve sonraki hareketler görünümü değiştirebilir. Türün tanımıyla bugünkü manzara birlikte fakat ayrı okunur.
Ters fayda yukarı yönlü göreli hareket
Ters fayda tavan bloğu taban bloğuna göre yukarı hareket eder. Bu düzen genellikle sıkışmayla ilişkilidir. Düşük eğimli ters faylar bindirme olarak adlandırılabilir. Yine temel soru hangi tarafın göreli olarak hangi yönde yer değiştirdiğidir. “Ters” sözcüğü doğa dışı veya istisnai bir olay anlatmaz; normal fay tanımıyla karşılaştırılan hareket yönünü belirtir.
İki türü karşılaştırırken önce tavan ve tabanı doğru belirlemek gerekir. Yalnızca manzarada daha yüksek görünen tarafı tavan saymak hatalı olabilir. Tavan adı yüzeye göre geometrik konumu, yükseklik ise o anki topoğrafyayı anlatır. Özellikle eğimli ve aşınmış yapılarda bu iki bilgi birbirine kolayca karışabilir.
Doğrultu atımlı fayda yanal ilişki
Doğrultu atımlı fayda temel hareket yatay yöndedir. İki taraf birbirinin yanından kayar. Sağ veya sol yanal adları, karşı bloğun göreli hareketine göre kullanılır. Fayın bir tarafında durup karşı tarafa bakıldığını düşünürseniz, karşı blok sağa hareket ediyorsa sağ yanal ilişki tanımlanır. Sol yanalda karşı tarafın göreli hareketi sola doğrudur.
Bu tanım doğu–batı gibi sabit pusula yönünün yerine geçmez. Aynı fayın farklı uzanımda bölümleri bulunabilir. Sağ yanal demek bütün noktaların mutlaka doğuya gittiği anlamına gelmez. Göreli yön, fayın iki tarafının ilişkisi içinde değerlendirilir. Böylece gözlem doğrultusuyla coğrafi yön arasındaki fark korunur.
Karma hareket ve haritadaki iz
Doğada hareket yalnızca tek bileşenden oluşmayabilir. Eğime paralel düşey katkıyla yanal katkı aynı fayda birlikte bulunabilir. Buna oblik hareket denir. Üç temel sınıf, düşünmeyi kolaylaştırır; gerçek bir yüzeyde bütün yer değiştirme tek oka sığmayabilir. Araştırmada farklı bileşenlerin ne kadar katkı yaptığı değerlendirilir.
Haritadaki fay izi, üç boyutlu fay yüzeyinin yeryüzüyle kesişmesini gösterir. Derine doğru uzanımı ve eğimi ayrıca araştırılır. Bu nedenle çizginin kalınlığı veya şekli, bütün yeraltı geometrisinin doğrudan resmi değildir. Yüzey gözlemleri başka jeolojik ve jeofizik verilerle tamamlanır.


